نطفه يا جنين گردد . و اين چند گونه است : يكى ، آنكه زن به سرعت برخيزد بعد [ از ] انزال و هنوز منى در رحم قرار نگرفته باشد . دوم ، آنكه حركت عنيف واقع گردد و يا جوع شديد كشد يا متالّم شود به امرى از امور بدنيه يا نفسانيه . سوّم ، آنكه استفراغ خلط يا كثرت جماع يا كثرت استحمام اتفاق افتد و بدان سبب جنين ساقط شود : امّا مضرّت استفراغ جهت آن است كه روده را ضعيف سازد و به مجاورات آن در رحم نيز ضعف راه يابد . امّا كثرت جماع از آنكه متحرك مىكند رحم را به خارج بنا بر اشتياق طبيعى او بر جذب منى [ و ] منزعج [ يعنى كنده ] مىسازد جنين را و ساقط مىكند . امّا كثرت استحمام از آنكه مزلق و مرخى رحم است و محوج [ يعنى نيازمند كنندهء ] جنين به اشتياق هواى بارد ، به حركت مىآرد رحم را به خارج . فايده : امور نفسانيه ، غضب است و خوف و حزن و فرح و اين‌ها باعث عقر و سقوط نمىشوند مگر عند الافراط ؛ خصوصا فرح كه نادر باشد كه به سقوط انجامد . و امور بدنى كه موجب اسقاط شود ، هر مرضى و سقمى است كه ماسكهء رحم را ضعيف كند . علاج : از اسباب مسقطه و مانع استقرار نطفه احتراز فرمايند . و آنچه حبالى را مضر است ، در تدبير اينان [ گفته آيد ] اگرچه تقريبا نيز گفته شد . [ 1258 ] قسم دوم : در عقر كه از جانب مرد بود اين از امراض رجال است ، امّا از آنكه ظهور او موقوف بر [ نزديكى با ] نسوان است ، در اين باب نگاشته آمد . و اكثر عوام از اين مقام غافل‌اند و در اين صورت به جز ارجاع سقم به زن نكوشند ؛ پس طبيب را لازم است كه نخستين تفحص كند كه معيوب مرد است يا زن و به حسب او تدارك كند . و اين قسم ، سه گونه است : نوع اول : آنكه مزاج منى مرد ردائت پذيرد و استعداد توليد از آن معدوم شود به واسطه حرارت يا برودت : امّا الحرارة لانّها يحترق و امّا البرودة لانها تبرد و تجمد . و بايد دانست كه رطوبت و يبوست مزاج منى مانع حمل نمىشود مگر آنجا كه اين مرد را با زنى اتفاق افتد كه مزاج رحم يا منى او نيز مشاكل مزاج منى مرد باشد كه در اين صورت زياده مىگردد ردائت و فساد . و علامت حرارت منى آن است كه منى زرد و اندك باشد و هنگام خروج حرقت كند و ديگر علامات حرارت مزاج پيدا بود . و باشد كه از منى بوى